Trạng Quỳnh là một nhân vật vừa có thật vừa huyền thoại, trở thành nhân vật văn học dân gian rất phổ biến ở Việt Nam được nhân dân Việt Nam, đặc biệt là nhân dân lao động, yêu quí Gọi là Trạng tức là Trạng nguyên, Tiến sĩ thủ khoa thi Đình, học vị cao nhất (ở Việt Nam và Trung Hoa, ngày xưa) thời quân chủ, theo Nho học. Thi Đình, do Hoàng đế ra đề thi, chủ trì khoa thi. Như vậy, Trạng nguyên, Tiến sĩ đệ nhất giáp đương thời được cả nước công nhận là người học giỏi, tài năng và trí tuệ quảng bác uyên thâm nhất của quốc gia.
Ông Trạng dân gian được gọi là Trạng Quỳnh thì không đỗ Trạng nguyên thông tỏ rõ cực kỳ thông minh sáng láng, tác giả của nhiều ngọn đòn đau nhớ đời đánh vào bọn tham quan ô lại, vào chế độ hư bại thối nát, làm dấy lên những chuỗi cười vang dội khắp kẻ chợ làng quê truyền tụng từ đời này qua đời khác.
Đến nay chúng ta đã biết ông Quỳnh có thật là Nguyễn Quỳnh, chào đới năm 1677 tại làng Bột Thượng nay là xã Hoẵng Lộc, huyện Hoẵng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Đỗ cử nhân thủ khoa, ông được bổ nhiệm giáo thụ, rồi tri phủ, rồi vào kinh đô tòng sự ở Hàn lâm viện -Nổi tài thơ phú, ông có để lại những bài phú danh tiếng trong tập ''Lịch triều danh phú'' thời Lê. Sách Thiên Nam ngữ lục (ký hiệu VHV 2480, viện Hán Nôm, Hà Nội) có đoạn nói về ông: ''Quỳnh người Bột Thượng -Hoằng Hóa, từ chương nổi tiếng ở đời, nói năng bàn luận kinh người, sở trường về văn thơ Nôm và giỏi hài hước'' (Quỳnh Bột Thượng nhân, từ chương minh thế, đàm thuyết kinh thân, trường ư quốc âm, thiện ư hí hước).
Ông mất năm 1748 hiện còn từ đường ở quê nhà. Nhà thờ Nguyễn Quỳnh cùng với Bảng Môn Đình ở xã Hoằng Lộc đã được Bộ văn hóa thông tin nước ta công nhận là di tích lịch sử quốc gia năm 1992. Tại thành phố Hồ Chí Minh, có một đường phố mang tên đường Cống Quỳnh (cống là cử nhân).
Nhà văn Nguyễn Đức Hiền, hậu duệ đời thứ tám của cụ Cống Quỳnh, hội viên Hội nhà văn Việt Nam, hiện ở Hà Nội, sưu tầm gia phả và những tư liệu khác viết về vị tổ họ của mình, đã chứng minh mối liên hệ biện chứng giữa Trạng Quỳnh và Nguyễn Quỳnh. Cùng với giáo sư sử học Hà Văn Tấn, Viện trưởng Viện khảo cổ Việt Nam, Nhà văn Nguyễn Đức Hiền đã xuất bản cuốn sách nhan đề ''Trạng Quỳnh'' ở Nhà xuất bản Văn Học năm 1987, đến năm 1992 được Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội tái bản, lần này tác giả có sửa chữa và bổ sung.
Nguyễn Đức Hiền cũng đã sưu tầm biên soạn 40 truyện: Trạng Quỳnh, in thành sách ''Truyện Trạng Quỳnh'', nhiều lần tái bản trong nước, được giới thiệu và dịch trọn vẹn ra tiếng Pháp, và được in toàn bộ trong tuyển tập Truyện cười Việt Nam, truyện kể theo lối ngôn ngữ ký ức, mang đậm hơi thở, dấu ấn của soạn giả.
Download
